Particulier Image Particulier Schenken & Erven Liever een testament

Overlijdt u als partners snel na elkaar en heeft u geen testament?

Let op: dit kan tot gevolg hebben dat de hele erfenis naar de familie aan één kant gaat!

Behalve veel leed geeft het overlijden van twee personen vlak na elkaar soms ook juridische problemen, vooral wanneer zij overlijden zonder een testament. In de situatie dat twee personen tegelijkertijd overlijden of niet duidelijk is wie als eerste is overleden, bepaalt de wet dat zij niet van elkaar erven. Wanneer wel duidelijk is in welke volgorde twee personen zijn overleden en deze personen bovendien geen testament hebben gemaakt, gelden de ‘gewone’ regels van het erfrecht, de zogenoemde ‘wettelijke erfopvolging’. Dit kan ertoe leiden dat het hele gezamenlijke vermogen slechts naar één kant van beide families gaat!

Wettelijke erfopvolging

In de wet is een standaardregeling opgenomen die bepaalt wie van wie erft en voor welke delen. Dit wordt de wettelijke erfopvolging genoemd. In het bericht Met Recht Geregeld nr. 10 is uitgebreid uitgelegd hoe deze standaardregeling werkt. In het kort komt het erop neer dat eerst de echtgenoot en de kinderen van de overledene erven. Als de overledene geen echtgenoot of kinderen heeft, dan erven ouders, (half)broers en (half)zussen.

Voorbeeld: hoe werken de standaard erfregels bij vlak na elkaar overlijden

Ad en Bella zijn pas gehuwd en hebben geen kinderen. Op hun huwelijksreis lopen ze een voedselvergiftiging op. In het ziekenhuis komen ze beiden op dezelfde dag te overlijden. Bella overlijdt een half uur eerder dan Ad. Beiden hadden ze nog niet nagedacht over testamenten.

Volgens het wettelijk erfrecht erft Ad van Bella, omdat Bella eerder is overleden en Ad haar echtgenoot is. Omdat Ad en Bella nog geen kinderen hebben, erft vervolgens de familie van Ad zijn nalatenschap, en in die erfenis zit dan ook het vermogen van Bella dat Ad als echtgenoot van haar heeft geërfd. De familie van Bella erft dus niets, omdat het vermogen van Bella – via Ad – terecht is gekomen bij haar schoonfamilie.

Uit dit voorbeeld blijkt dat het vervelende gevolgen kan hebben als personen vlak na elkaar overlijden zonder dat ze een testament hebben. Deze gevolgen kunnen worden voorkomen door een testament te maken. In een testament kun je zélf bepalen wie je erfgenamen zijn en dus afwijken van de standaardregeling.

In een testamenten kan bijvoorbeeld worden geregeld wat er gebeurt als twee personen vlak na elkaar overlijden. Dit kan worden opgelost met een zogenoemde ‘dertigdagenclausule’. Deze regeling houdt in dat een persoon geen erfgenaam meer is, als diegene zelf binnen dertig dagen na de overledene ook overlijdt. In het voorbeeld zou Ad geen erfgenaam zijn geweest van Bella, waardoor het vermogen van Bella door haar eigen familie wordt geërfd.

Bij testament kan ook van de wettelijke erfopvolging worden afgeweken. Laat je adviseren door een notaris of een andere deskundige adviseur over de verschillende mogelijkheden om in een testament de situatie te kunnen regelen, waarin echtgenoten tegelijk of vlak na elkaar overlijden.

Hoe werkt de wet bij exact gelijktijdig overlijden?

Anders dan bij vlak na elkaar overlijden, regelt de wet dat als twee echtgenoten precies gelijktijdig overlijden, zij niet van elkaar kunnen erven. Denk bijvoorbeeld aan het overlijden in geval van een auto-ongeluk. Overigens geldt dit niet alleen voor echtgenoten, maar voor iedereen die iets van een ander kan erven en tegelijk met die andere persoon komt te overlijden. De situatie waarin onduidelijk is in welke volgorde twee personen zijn overleden, wordt op dezelfde manier behandeld als een gelijktijdig overlijden.

Voorbeeld: hoe werken de standaard erfregels bij gelijktijdig overlijden

Het kinderloze echtpaar Anne en Bert overlijdt bij een auto-ongeluk. Er wordt van uitgegaan dat ze gelijktijdig zijn overleden, omdat niet duidelijk is wie als eerste is overleden. Omdat zowel Anne als Bert geen kinderen hebben die van ieder van hen kunnen erven, erft Anne’s familie van haar en Bert’s familie van hem. Het vermogen van Anne komt niet bij de familie van Bert terecht of andersom.

Samenwoners

Samenwoners die geen huwelijk of geregistreerd partnerschap met elkaar zijn aangegaan, erven volgens de standaardregeling niet automatisch van elkaar. Volgens de standaardregels van het erfrecht hebben samenwoners dus, als zij vlak na elkaar overlijden, niet het probleem dat het vermogen van de een volgens de wettelijke erfopvolging terechtkomt bij de schoonfamilie. In een testament kunnen ze elkaar wel als erfgenaam benoemen. Het is dan verstandig om in het testament ook een bepaling op te nemen voor het geval de samenwoners vlak na elkaar overlijden, bijvoorbeeld een dertigdagenclausule.

Samenwoners kunnen bovendien een samenlevingscontract sluiten, waarin ook afspraken kunnen staan over wat er met het gezamenlijk vermogen gebeurt als één van hen beiden overlijdt. In een komende editie van Met Recht Geregeld wordt uitgebreider ingegaan op het notariële samenlevingscontract.

Laat je adviseren door een notaris over de mogelijkheden om in een testament of samenlevingscontract de situatie te kunnen opvangen waarin samenwoners tegelijk of vlak na elkaar overlijden.

Samenvatting

Als u met elkaar bent getrouwd maar nog geen kinderen heeft en ook geen testament, dan kan het erfrecht dat volgens de wet geldt, ongewenst uitpakken in het geval u en uw echtgenoot snel na elkaar overlijden. Het kan dan gebeuren dat het vermogen van u beiden niet eerlijk over uw families wordt verdeeld, maar volledig bij de familie terecht komt van degene van u beiden die het laatst overlijdt. Wilt u dit niet? U kunt dit voorkomen door een testament te maken waarin u regelt dat als u beiden vlak na elkaar overlijdt, de erfenis toch naar beiden families gaat.

Bent u samenwonend maar niet getrouwd? Dan is niet uw samenwoningspartner, maar uw familie volgens de wet uw erfgenaam. Wilt u juist wel dat uw partner uw erfgenaam is? Maak dan een testament!

Auteur <b>Jan - Kees Meijer</b>
Auteur Jan - Kees Meijer

Datum december 11, 2023

Gerelateerd

Heb je vragen over dit onderwerp of andere notariële zaken?
Neem contact op met Notariaat Meijer. Doordeweeks bereikbaar tussen 08.30 en 17.00